Altın Oran Nedir? Fotoğrafçılıkta Kullanımı
Altın oran, Eski Mısırlılar ve Yunanlılar tarafından keşfedilmiş geometrik ve sayısal bir oran bağıntısıdır. Fibonacci sayıları veya altın sayı olarak da bilinir. Fotoğrafçılıkta altın oran, 1/3 kuralı olarak ifade edilir. Bu yazımızda hem matematiksel bakımdan hem de fotoğrafçılık sanatı bakımından altın oran nedir sorusunu detaylı şekilde yanıtlayacağız.
Altın Oranın Tanımı
Altın oran, 19. yüzyılın başlarında irrasyonel sayıların irdelenmesiyle birlikte dikkat çekmiştir. Bugün altın oran tasarım, bilim, sanat gibi birçok alanda denge ve güzellik unsuru olarak kullanılır. Matematik ve sanat arasında bağlantı noktası kabul edilen altın oran bir bütünün parçaları arasındaki oranı ifade eder. Nitekim birçok kaynakta altın oran şu şekilde tanımlanır: “Bir bütünün parçaları arasında gözlemlenen, uyum açısından en yetkin boyutları verdiği sanılan geometrik ve sayısal bir oran bağıntısı.”
“Göz nizamının oranı” şeklinde de ifade edilen altın oran farklı yaklaşımlarla elde edilebilir. Bununla birlikte altın oranı elde etmek uygulanan formül şudur: “Bir doğru parçası öyle iki parçaya ayrılmalıdır ki, küçük parçanın büyük parçaya oranı, büyük parçanın bütüne oranına eşit olmalıdır.” Yapılan tanımlamalar ve formül, matematiğin doğa ve sanatla harmanlandığının göstergesidir.
Altın Oranın Matematiksel Açıklaması
Altın oran matematiksel olarak ispatlanmış bir kavramdır. Bu eşsiz oran, her sayının kendinden önceki ile toplanması sonucu oluşan Fibonacci dizisine dayanır. İtalyan matematikçi Fibonacci’nin sayı dizinde kural şöyledir: Peş peşe gelen iki sayının toplamı bir sonraki sayıyı verir. Sayılar büyüdükçe ardışık iki Fibonacci sayısı arasındaki oran 1,618 sayısına yaklaşır.
Bir başka ifadeyle doğru parçasındaki küçük parçanın büyük parçaya oranının büyük parçanın bütüne oranına eşit olması durumunda 1.618 değeri bulunur. 1.61803, altın oranın en küçük sayı değeridir. Ondalık sistemde 1,618033988749894… olarak yazılan ve sayısal olarak CB/AC: AB/CB: 1.618 şeklinde ifade edilen altın oran, Φ sembolü ile gösterilir. Φ (Fi) Yunan alfabesinin yirmi birinci harfidir.
Altın oran örneği: 233/144 = 1.618055 iken 6765/4181 = 1.618033
Fotoğrafçılıkta Altın Oran Kullanımı
Altın oran fotoğrafçılık alanında kadrajlama tekniği olarak kullanılır. Estetik denge, kompozisyon ve görsel etki matematiksel oran ile ilgilidir. En, boy ve derinlik orantılı olduğunda fotoğrafların etkileyiciliği artar.
Altın oran fotoğraf kompozisyonu, fotoğrafı oluşturan tüm ögelerin belirli bir çerçevede sunulmasıyla mümkün olur. Bu noktada uygulanan teknik 3’ler kuralı veya 1/3 kuralı olarak ifade edilen kompozisyon tekniğidir. Bu teknikte fotoğraf çerçevesi yatay ve dikey çizgilerle dokuz eşit parçaya bölünür. Fotoğraf makinelerinde ve tasarım yazılımlarında bu çizgiler grid (ızgara) olarak ifade edilir.
1/3 kuralında 4 kesişim noktası oluşur. Ana konuyu oluşturan unsur bu noktalardan birine yerleştirilir. Bu sayede dikkat çekici fotoğraflar çekilir. 1/3 kuralı özellikle de portre ve doğa fotoğrafçılığında kullanılır.
Altın Spiral ve 1/3 Kuralı Farkı
Altın spiral de 1/3 kuralı gibi fotoğrafta altın oranı uygulamayı sağlayan tekniklerden biridir. Bu yöntemde de fotoğrafın ana konusu hayali çizgilere yerleştirilir. Spiral ile kırma yönteminin, 1/3 kuralından farklı yönü, çizgilerin spiral oluşturacak şekilde çizilmesidir. Deniz kabuğu, salyangoz gibi birçok örneği bulunan spiral, hareket ve akış hissi oluşturur.
Altın Oran ile Kadraj Yerleşimi İpuçları
Fotoğrafçılıkta en temel kural kadrajlamayı doğru yapmaktır. Vizörden bakıldığında görünen görüntü kadrajdır. Tüm fotoğraf makinelerinde kadrajlama kuralları aynıdır. En önemli nokta görüntüyü gereksiz detaylardan arındırmaktır.
Kadrajlamada doğru yerde ve doğru oranda boşluk bırakarak kadraj hatası oluşmasını önleyebilirsiniz. Profesyonel fotoğrafçılar, doğru kadrajlama için 1: 1.618 çerçeveye dayalı altın oran tekniğini ve 3/1 kuralını uygular. Kadrajda çapraz hatların olması durumunda, iki köşeyi bağlayan köşegenden 90 derecelik açıyla gelecek şekilde nesneleri çerçevelemeye dayanan altın üçgen kuralını uygulayın.
Reklam fotoğrafçılığında kadrajlamanın etkili kompozisyon sağlaması için tekler kuralı uygulanır. Tekler kuralında çift sayı yerine tek sayı olan objeler kadraja alınır. Kadrajdaki bir nesneyi çerçeve olarak kullanarak da doğru kadrajlama yapabilirsiniz.
Lens Seçiminin Kompozisyona Etkisi
Lens çekim kalitesini belirleyen en temel unsurların başında gelir. Lens çeşitleri farklı diyafram açıklıkları sunar. Geniş açılı lensler manzara çekimlerinde veya uzaktan çekimlerde dramatik bir perspektif sunar. Portre çekimlerinde 85 mm lens kullanımı merkeze doğru çeken etki oluşturur. Farklı fotoğraf makinelerine uyumlu lensleri, telefon lenslerini ve daha fazlasını incelemek için lensler sayfamıza göz atabilirsiniz.
Günlük Hayatta Altın Oran
Estetik denge ve görsel çekicilik oluşturan altın oranı yalnızca bilim ve sanatla ilişkilendirmek doğru değildir. Altın oran doğada ve günlük yaşamda da karşımıza çıkar. Altın oranı gösteren örnekler adeta doğanın mucizesini yansıtır.
Altın oranın doğadaki en çarpıcı örneği ayçiçeğidir. Ayçiçeğinde saat yönünde 55, saat yönünün tersinde ise 89 adet çekirdek bulunur. Formül ile en küçük altın oran sayısını buluruz. 89/55=1,618. Çarpıcı bir başka örnek moleküllerin yapısıdır. Çift sarmal yapıdaki DNA molekülü altın oran ile örtüşür. Moleküller, 34 angstrom (ışığın dalga boyu) uzunluğunda ve 21 angstrom genişliğindedir. Formülize edersek şu sonucu alırız: 34/21= 1.619
Altın oranın günlük yaşamda en çok karşımıza çıktığı alan yüz estetiğidir. Öyle ki altın oran estetik için rehber işlevi görür. Rinoplasti, çene implantı, kaş kaldırma, kırışıklık azaltma gibi işlemler için altın oran baz alınır. Kulak ile burun uzunluğunun eşit olması gibi değerlere göre yapılan estetik işlemlerin daha iyi sonuç verdiği bilinir.
Altın Oran Hesaplama Araçları ve Uygulamaları
Altın oranda matematiksel olarak hesaplama yapmak için a/b = (a + b) /a = Φ formülü kullanılabilir. Bu formülde a sayısının b sayısından büyük olması gerekir. Altın oranın hesaplanması için web tabanlı araçlar, mobil uygulamalar, grafik tasarım programları kullanılır. Hesaplama araçlarında uzunluk olarak verilen sayının altın oranı, şu işlemlere göre ölçülür: Altın oranla ikiye böl/ kısa bölümü altın oranla tamamla/ uzun bölümü altın oranla tamamla.